Tìm

Bitcoin có thực sự là ‘tự do kinh tế’?

  • 18/08/2021 10:31
Ebiz - Bitcoin được tạo ra như để thúc đẩy nền dân chủ và tự do kinh tế. Tuy nhiên, chỉ một số ít người kiểm soát việc chia sẻ mã thông báo, có nghĩa là nó cũng có phần tập trung, đồng thời đồng tiền kỹ thuật số vẫn chưa thể vượt qua hoặc thay thế hệ thống ngân hàng.

Ảnh: Chris Delmas qua Getty Images

Bitcoin đã dẫn dắt tài chính phi tập trung trở thành một giải pháp thay thế toàn cầu, cởi mở cho hệ thống tài chính truyền thống của chúng ta – và trong khi khái niệm này hấp dẫn nhiều người, câu hỏi đặt ra là liệu nó có thực sự được phân cấp và mang lại sự tự do kinh tế mà nó hứa hẹn hay không?

Từ những năm 1990, một phong trào các nhà hoạt động mật mã – cypherpunks – đã chia sẻ ý tưởng và suy nghĩ trực tuyến về cách thực hiện “tự do kinh tế” từ hệ thống ngân hàng tập trung bằng cách tạo ra một dạng tiền ảo ẩn danh và phi tập trung thông qua mật mã.

Vào đêm Halloween năm 2008, vào thời điểm mà các ngân hàng đang phải đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất từ ​​trước đến nay, Bitcoin đã thực hiện được ước mơ của họ.

Một người có bút danh (hoặc một nhóm người) dưới tên Satoshi Nakamoto đã giới thiệu “phiên bản ngang hàng của tiền điện tử” dựa trên một giao thức đồng thuận (máy tính) hơn là dựa vào hệ thống ngân hàng. Bitcoin được tạo ra thông qua một quá trình gọi là khai thác. Những người tham gia mạng Bitcoin cạnh tranh để giải một câu đố toán học, đòi hỏi một lượng lớn năng lượng điện. Người tham gia đầu tiên (người khai thác) giải được câu đố sẽ gửi giải pháp đến một mạng mở và chỉ khi phần lớn những người tham gia mạng đồng ý về giải pháp, các giao dịch Bitcoin mới được xác minh và ghi lại thành một khối. Các khối này được lưu trong một sổ cái phân tán được gọi là chuỗi khối Bitcoin. Người khai thác giải quyết được vấn đề sẽ được thưởng thông qua Bitcoin.

Vào năm 2009, phần thưởng cho việc khai thác một khối là 50 Bitcoin, trong khi vào năm 2020 phần thưởng là 6,25 Bitcoin. Trước khi biến mất vào năm 2011, Nakamoto đã khai thác khoảng 1,1 triệu Bitcoin. Điều này đảm bảo quyền sở hữu của anh ấy đối với khoảng 5% toàn bộ nguồn cung Bitcoin.

Bitcoin thường được so sánh với vàng vì sự khan hiếm của nó, giới hạn ở mức 21 triệu Bitcoin. Một trong những lý do khiến Hoa Kỳ trở thành cường quốc kinh tế hàng đầu là quyền sở hữu đa số vàng – nước này chỉ nắm giữ hơn 4% tổng nguồn cung vàng của thế giới. Việc Nakamoto sở hữu 5% toàn bộ nguồn cung Bitcoin có nghĩa là anh ta có một tỷ lệ Bitcoin lớn hơn số vàng của Hoa Kỳ.

Như Giáo sư tiền điện tử Matthew Greene đã lưu ý, Satoshi Nakamoto có tiềm năng đóng một vai trò quan trọng trong chính trị. Nếu Bitcoin trở nên quan trọng hơn vàng, thì một người vô danh, chứ không phải một quốc gia hoặc tổ chức công, sẽ đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống kinh tế của chúng ta.

Câu hỏi đặt ra là liệu có phải hoàn toàn là ngẫu nhiên khi Nakamoto là chủ sở hữu lớn nhất của Bitcoin hay thực tế đó chứng minh rằng phong trào cypherpunk (tiền mã hóa) chỉ đang chuyển từ hình thức kiểm soát này sang hình thức kiểm soát khác.

Cũng hấp dẫn như khái niệm về Bitcoin, dường như Bitcoin không thể thay thế các loại tiền tệ fiat hiện nay và là công cụ của dân chủ và tự do kinh tế mà một số người mong muốn. Mặc dù Nakamoto dường như không quan tâm đến việc đảm nhận vai trò công khai trong việc sở hữu Bitcoin, nhưng hành vi tổng thể của anh ấy ít nhất cũng khiến một số người tò mò nghiêm túc rằng liệu anh ấy có tin tưởng một hệ thống hoàn toàn phi tập trung ngay từ đầu hay không.

Liên quan: Tại sao giá Bitcoin tăng mạnh, liệu Amazon có chấp nhận BTC ?

Ngày nay, việc khai thác Bitcoin về cơ bản là không thể đối với một máy tính như những năm đầu của Bitcoin. Có những trung tâm khai thác chuyên nghiệp đang tập trung khai thác Bitcoin, đặc biệt là ở các quốc gia như Trung Quốc, nơi năng lượng điện rẻ hơn. Sau Nakamoto, những người sở hữu bitcoin lớn nhất dường như là Micree Zhan, người đồng sáng lập công ty khai thác tiền điện tử Bitman, tiếp theo là Chris Larsen, người đồng sáng lập và chủ tịch điều hành của Ripple (nền tảng blockchain thứ ba có tầm quan trọng) và Changpeng Zhao, người sáng lập và giám đốc điều hành của Binance, một sàn giao dịch tiền điện tử hàng đầu. Hầu hết các giao dịch Bitcoin ngày nay được thực hiện thông qua sàn giao dịch hoặc các trung gian khác thay vì trực tiếp bởi người dùng.

Câu hỏi đặt ra là hệ thống Bitcoin của Nakamoto đã tạo ra “tự do kinh tế” chưa? Không chính xác.

Tại thời điểm này, Bitcoin dường như đã chứng minh rằng giá trị của nó càng tăng, thì mạng lưới càng có xu hướng tập trung với người tạo ra nó ở hậu trường. Người ta thường nghe nói rằng “Bitcoin là ngân hàng trong túi của bạn” bởi vì mạng lưới này mở cho bất kỳ ai và cho phép mọi người giao dịch mà không cần tài khoản ngân hàng. Tuy nhiên, mạng lưới Bitcoin phụ thuộc vào internet và ở các quốc gia như Ấn Độ, một nửa dân số vẫn không có quyền truy cập vào nó. Hệ thống ngân hàng tương tự mà Bitcoin được tạo ra để sớm vượt qua sẽ cho phép khách hàng mua Bitcoin thông qua tài khoản ngân hàng của họ.

Câu chuyện về Bitcoin không phải là duy nhất. Nakamoto có thể đã tiến hành “thử nghiệm” Bitcoin như một trò chơi tuyệt vời để tạm thời làm rối loạn hệ thống tiền tệ hiện tại và các phong trào cypherpunks có thể đã tìm thấy ở Nakamoto một nhà lãnh đạo hoàn hảo. Tuy nhiên, họ không thể giả vờ rằng Bitcoin đại diện cho ý tưởng của mọi người về dân chủ và tự do kinh tế.

Đức Minh

Theo Giovanna Massarotto/Big Think