Tìm

Tại sao dải Gaza luôn chìm trong xung đột?

  • 15/05/2021 01:03
Ebiz - Dải Gaza đã bị phá hủy trong tuần này bởi hàng trăm cuộc tấn công của Israel từ trên biển, trên bộ và trên không, trong khi những kẻ cầm quyền Hamas của khu vực này đã bắn hàng trăm quả rocket vào Israel. Và cuộc xung đột này vẫn còn tiếp diễn!

Đây là đợt xung đột lớn thứ tư giữa Israel và Hamas kể từ năm 2008, với hơn 2 triệu cư dân Palestine của khu vực nhỏ bé này phải gánh chịu hậu quả nặng nề cả về sự chết chóc lẫn sự tàn phá khủng khiếp.

Người Palestine kiểm tra những ngôi nhà bị phá hủy của họ sau cuộc không kích trong đêm của Israel tại thị trấn Beit Hanoun, phía bắc Dải Gaza, Thứ Sáu, ngày 14 tháng 5 năm 2021. Ảnh AP

Vụ bạo lực bùng phát mới nhất đã làm dấy lên bóng ma về một cuộc chiến tranh tàn khốc khác và một lần nữa thu hút sự chú ý của quốc tế đến vùng dân cư đông đúc nghèo khó này. Dưới đây là cái nhìn về dải Gaza và vị trí của nó trong cuộc xung đột ở Trung Đông.

Dải Gaza: vùng đất nhỏ hẹp nhưng nhiều xung đột

Dải Gaza là một dải đất hẹp ven biển dọc theo Địa Trung Hải, ở Trung Đông, về mặt pháp lý không được quốc tế công nhận là một phần của bất kỳ quốc gia có chủ quyền nào. Tên của nó được đặt theo tên thành phố chính Gaza. Đây là một trong những vùng lãnh thổ có mật độ dân số cao nhất trên Trái Đất, với khoảng 1.4 triệu người sống trên khu vực diện tích 360 km².

Về mặt địa lý, Dải Gaza là phần cực tây của các lãnh thổ Palestine ở Tây Nam Á, có biên giới trên bộ với Ai Cập ở phía tây nam và Israel ở phía bắc và phía đông. Ở phía tây, giáp với Biển Địa Trung Hải.

Các biên giới của Dải Gaza ban đầu được xác định bởi các ranh giới đình chiến giữa Ai Cập và Israel sau Chiến tranh Ả rập-Israel năm 1948, diễn ra sau sự tan rã của nước Palestine dưới quyền cai trị của Anh. Nó bị Ai Cập chiếm đóng cho tới năm 1967, trong cuộc chiến kéo dài 6 ngày, Dải Gaza được người Israel chiếm đóng, cùng với Bờ Tây và đông Jerusalem.

Trong khi người Palestine muốn cả ba vùng lãnh thổ để hình thành nhà nước tương lai của họ. Cũng bởi vậy, vào năm 1987, cuộc nổi dậy intifada đầu tiên của người Palestine đã nổ ra ở Gaza, đây cũng chính là thời gian mà tổ chức Hamas được thành lập và sau đó lan sang các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng khác.

Sau những giao tranh căng thẳng, và những thỏa thuận hòa bình giữa Palestin – Israel vào những năm 1990, một tiến trình hòa bình được gọi là thỏa thuận Oslo đã thành lập Chính quyền Palestine và trao cho nước này quyền tự trị hạn chế ở Gaza cũng như các phần của Bờ Tây bị chiếm đóng.

Tháng 2/2005 chính phủ Israel biểu quyết áp dụng kế hoạch đơn phương rút quân của Thủ tướng Ariel Sharon khỏi Dải Gaza bắt đầu từ ngày 15 tháng 8 năm 2005. Kế hoạch này yêu cầu dỡ bỏ toàn bộ các khu định cư của người Israel tại đó, và dời toàn bộ người định cư cùng các căn cứ quân sự khỏi Dải Gaza, và tiến trình này được hoàn thành vào ngày 12/12/2005 khi chính quyền Israel chính thức tuyên bố kết thúc giai đoạn cai trị quân sự ở Dải Gaza sau 38 năm kiểm soát. Việc rút quân bị tranh cãi gay gắt bên trong những người theo đường lối chủ nghĩa quốc gia cấp tiến ở Israel, đặc biệt là những người theo xu hướng chủ nghĩa quốc gia tôn giáo, và một số người ủng hộ những xu hướng đó hiện coi Dải Gaza là một phần lãnh thổ Israel bị chiếm đóng.

Sau khi rút quân, Israel vẫn giữ quyền kiểm soát lãnh hải và không phận Dải Gaza. Israel đã rút khỏi “Đường Philadelphi” liền sát với biên giới của Dải Gaza với Ai Cập sau một thỏa thuận với nước này nhằm bảo đảm biên giới phía họ.

Dù vậy, tương lai chính trị của Dải Gaza vẫn còn chưa được quyết định, và được coi là một phần của bất kỳ một nhà nước Palestine nào trong tương lai.

Hamas và mối thù truyền kiếp với chính quyền Palestin

Năm 2005, sau cuộc xâm lược lần thứ hai đầy bạo lực, Israel đã rút quân đội và các khu định cư của người Do Thái khỏi Gaza.

Năm sau, Hamas giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử ở Palestine. Điều đó đã gây ra cuộc tranh giành quyền lực với đảng Fatah của Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas, mà đỉnh điểm là một tuần xung đột vào năm 2007 khiến Hamas mất quyền kiểm soát Gaza.

Hamas đã làm được rất ít trong cách áp đặt luật Hồi giáo lên Gaza, vốn đã rất bảo thủ. Nhưng nó đã thể hiện không khoan nhượng đối với những người bất đồng chính kiến, bắt giữ các đối thủ chính trị và đàn áp dữ dội các cuộc biểu tình hiếm hoi chống lại sự cai trị của nó.

Nhóm chiến binh đã duy trì quyền lực vững chắc qua ba cuộc chiến tranh và 14 năm bị phong tỏa.

Sau khi Hamas tiếp quản, Israel và Ai Cập đã áp đặt lệnh phong tỏa khiến Gaza tê liệt. Israel cho rằng họ cần ngăn chặn Hamas và các nhóm chiến binh khác nhập khẩu vũ khí, trong khi các nhóm nhân quyền nói rằng việc phong tỏa là một hình thức trừng phạt tập thể.

Việc đóng cửa, cùng với nhiều năm lầm lạc và mối thù truyền kiếp của Hamas với chính quyền Palestine, đã tàn phá nền kinh tế của Gaza. Tỷ lệ thất nghiệp dao động khoảng 50%, mất điện thường xuyên và nguồn nước máy bị ô nhiễm nặng.

Người Palestine phải đối mặt với những hạn chế đi lại nghiêm trọng gây khó khăn cho việc ra nước ngoài làm việc, học tập hay thăm gia đình, và họ thường coi Gaza là nhà tù ngoài trời lớn nhất thế giới.

Chiến tranh

Hamas và Israel đã tham gia ba cuộc chiến và một số trận chiến nhỏ hơn. Điều tồi tệ nhất cho đến nay là cuộc chiến năm 2014, kéo dài 50 ngày và giết chết khoảng 2.200 người Palestine, hơn một nửa trong số đó là dân thường. Về phía Israel có 73 người đã thiệt mạng.

Chiến tranh đã, đang và sẽ để lại nhiều mất mát, đau thương cho người dân. Ảnh AP

Các cuộc không kích và xâm nhập của Israel vào Gaza đã để lại những vùng đất rộng lớn bị tàn phá, với toàn bộ khu vực lân cận biến thành đống đổ nát và hàng nghìn người buộc phải trú ẩn trong các trường học của Liên Hợp Quốc và các cơ sở khác. Israel cho biết họ cố gắng hết sức để tránh thương vong cho dân thường và cáo buộc Hamas sử dụng Gazans làm lá chắn cho con người.

Các chiến binh Palestine đã bắn hàng nghìn quả rocket vào Israel. Phần lớn bị đánh chặn bởi các hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel hoặc hạ cánh ở những khu vực trống trải, nhưng chúng gieo rắc nỗi sợ hãi rộng khắp và có thể khiến cuộc sống của họ rơi vào bế tắc. Phạm vi của chúng đã tăng đều đặn trong những năm gần đây, với một số cơ sở quan trọng như Tel Aviv, Jerusalem và các khu vực đô thị lớn.

Đầu năm nay, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã mở cuộc điều tra về các tội ác chiến tranh có thể xảy ra trên lãnh thổ Palestine. Dự kiến ​​sẽ xem xét kỹ lưỡng các hành động của cả Israel và các chiến binh Palestine trong cuộc chiến năm 2014.

ICC cũng bày tỏ lo ngại về vụ bạo lực mới nhất.

Đức Minh